यस कारण सेयर बजार अनुत्पादक क्षेत्र होइन...
Powered by Blogger.
यस कारण सेयर बजार अनुत्पादक क्षेत्र होइन...

  • नरेन्द्र चुदाली 
सेयर बजारलाई नेपालमा अनुत्पादक क्षेत्रकै रुपमा लिने गरिएको देखिन्छ । खासगरी राजनैतिक नेतृत्वमा सेयर बजारको बारेमा तथ्यगत ज्ञानको अभाव हुने र उक्त नेतृत्व नीति निर्णायक तहमा पुग्दा सेयर बजारप्रतिको व्यवहार सोही अनुरुप हुने गरेको पाइन्छ । जसले गर्दा नेपालमा सेयर बजारको विकाश यथोचित रुपमा हुन सकिरहेको छैन । निर्णायक तहबाटनै अग्रसरता नभएसम्म सेयर बजारको विकास विस्तार र विविधीकरण असम्भव छ । खासगरी नेपालको कम्निस्ट राजनैतिक पङतीमा सेयर बजारप्रतिको भ्रम बढी हुनेगरेको छ । 

जनस्तरमा बुद्धिजीवी मानिएका तत्कालीन माओवादीका बाबुराम भट्टराई प्रधानमन्त्री हुँदा सेयर बजारलाई जुँगा घरको संज्ञा दिएसँगै बजार झन्डै दुर्घटनाको अवस्थामा पुगेको थियो । बाबुरामको उक्त अभिव्यक्तिले लगानीकर्ताको मनोविज्ञानमा नराम्रो असर परेको थियो । हो, सेयर बजारको कारोबारको प्रकृति अन्य क्षेत्रकोभन्दा फरक हुन्छ । यसको मूल्य निर्धारणमा सुचिकृत सस्था तथा कम्पनीको वित्तीय सूचकहरुको अलावा लगानीकर्ताहरुको मनोबिज्ञानलेपनि भुमिका खेल्ने गर्छ । सेयर बजारको कारोबार सम्पुर्ण रुपमा तथ्यगत र क्याल्कुलेटरले हिसाबकिताब गरेजस्तोपनि नहुन सक्छ । किनकी सेयर बजारको प्रकृतिनै 'बिजनेश अफ रिस्क' हो । 

सूचनालाइ मुल्यमा बदल्न सक्ने व्यक्तिनै यसमा सफल हुने गरेका छ्न । मूल्य निर्धारणमा लगानीकर्ता मनोबिज्ञानले किहि भुमिका खेल्ने हुदा बजार कुनैबेला तथ्यगत र न्यायोचित नहुन सक्छ । तर यसलाइ सम्पुर्ण रुपमा अनुत्पादक क्षेत्रको रुपमा लिइनु गलत छ । किनभने सेयर बजारले पूँजी निर्माणमा एउटा बास्केटकै रुपमा काम गरेको छ ।

नेपालमा अधिकांश बैक तथा वित्तीय संस्थाहरु सेयर बजारमा सुचिकृत भै आफ्नो ब्याबसाय गरिरहेका छन् । ती कम्पनिहरुले आफ्नो पूँजी सेयर बजारकै माध्यमबाट संचित गरिरहेका छन् । पछिल्लो समयको पूँजीवृद्धि योजनालाइ कार्यान्वयन गर्न धेरै सस्थाहरुले सेयर बजारकै साथ लिइरहेका छन् । उनीहरु हकप्रद , एफपिओ जारी गरी आफ्नो पूँजी बढाइरहेका छन् । बैक तथा बित्तीय सस्थाहरुले सेयर बजारमार्फत आफुले बढाएको पूँजी अन्य उत्पादनशिल क्षेत्र ,उद्योग धन्दा, हाइड्रो लगायतका बिकाश आयोजनामा गरिरहेका छन् । 

यसले समग्र रुपमा अर्थतन्त्र लाई ठूलो टेवा मिलेको छ । त्यस्तै सेयर बजारबाट ठूलो मात्रामा पूँजीगत लाभकर सरकारको ढुकुटीमा जम्मा भैरहेको छ । उदाहरणको लागि अहिले केहि सेयर बजारमा सुचिकृत भएका जलविद्युत कम्पनिहरुले नया परियोजना संचालनको लागि आवश्यक पूँजी हकप्रद सेयरमार्फत सङकलन गरिरहेका छ्न । उक्त हकप्रद पाउनकै लागि लगानिकर्ता ती कम्पनिहरुको सेयर खरिद गर्न आकर्षित भैरहेका छन् । 

सेयर बजारको माध्यामबाट सङकलन भएको पूँजी हाइड्रोमा लगानी भएर जलविद्युत उत्पादन हुँदा सेयर बजार कसरी अनुत्पादक क्षेत्र हुन्छ ? एउटा बैकले सेयर बजारमा हकप्रद र एफपिओ बाट सङकलन गरेको पूँजी कुनै कृषकको तरकारी फर्ममा ऋण लगानी गरिरहेको छ भने यो कसरी अनुत्पादक भयो ? कुनै वित्तीय सस्थाले सेयर बजारबाट सङकलित पूँजी एउटा गारमेण्ट उद्योगमा ऋण दिएको छ भने यसलाइ अनुत्पादक भन्न मिल्दैन । तामाकोशी आयोजनाले सन्चयकोषका सङकलनकर्ताहरुलाई सेयर जारी गरेर सङकलित पूंजीबाट आयोजना निर्माण गरिरहेको छ । त्यस कारण सेयर बजार पुजि निस्कृय हुने क्षेत्र नभै पूँजीको तिब्र रुपमा परिचालन हुने क्षेत्र हो । अन्य क्षेत्रबाट सङ्कलन हुन नसक्ने पूँजी सेयर बजारमा सहजै सङकलन हुन्छ । कुनै सुचिकृत कम्पनीहरुले आफ्नो बिजनेस बढाउन सेयर जारी गर्ने योजना बनाएको हुन्छ ।

त्यसैले सेयर बजार पूँजी सङकलन र परिचालनको पाइपलाइन हो । उर्जा मन्त्रालय जलविद्युत आयोजना निर्माणमा जनताहरुले जनाएको सेयर खरिद प्रतिबद्धताबाट उत्साहित बनेको छ। केही समय अघि मन्त्रालयले आह्वान गरेको लगानी प्रतिबद्धतामा जनतहरुबाट अरबौको लगानी इच्छा व्यक्त भएको छ । यसले जलविद्युत आयोजनाको निर्माणमा सरकारले चासो दिएको छ । यति धेरै मात्रामा पूँजीको सङकलन अन्य क्षेत्रबाट असम्भव छ । जो सेयरबाट सजिलै सम्भव भयो । त्यसकारण प्रत्यक्ष रुपमा सेयर बजार अनुत्पादक क्षेत्र जस्तो देखिएपनि अप्रत्यक्ष रुपमा यो त्यस्तो होइन । यसलाइ अनुत्पादक क्षेत्र भन्नै मिल्दैन । हुन सक्छ दोस्रो बजारमा रहेका केही बिकृती र सट्टेबाजीहरुको नियमन आवस्यक छ । 

देशको आर्थिक परिस्थिति अनुसार दोस्रो बजारमा जाने मार्जिङ ल्यान्डिङको नीति फेर बदल गर्नु आवस्यक छ । तर सेयर बजारलाई सरकारले जुवा घरजस्तो व्यवहार गर्ने हो भने देशमा पूँजी परिचालन र आर्थिक वृद्धि असम्भव छ । हामी राजनैतीक परिवर्तनपछि आर्थिक समृद्धिको गोरेटोमा हिड्दैछौ । यस समयमा पूँजी परिचालनको खम्बाको रुपमा रहेको सेयर बजारलाइ दरिलो बनाउनु आवस्यक छ ।

लेखक नरेन्द्र चुदालीका यी लेखहरु छुटाउनुभयो कि ?


Published Date : Wednesday, May 3, 2017

हामीलाई फलो गर्नुहोस् :

प्रतिकृया दिनुहोस्

, , , ,

Loading...